Zarząd sukcesyjny- jak zabezpieczyć firmę na wypadek śmierci?

Nagła śmierć przedsiębiorcy może wywołać chaos nie tylko w życiu prywatnym jego bliskich, ale również w funkcjonowaniu firmy. Warto zawczasu pomyśleć o rozwiązaniach prawnych, które pozwolą na zachowanie ciągłości działalności. Wprowadzenie regulacji dotyczących zarządu sukcesyjnego umożliwi płynne przejście firmy przez ten trudny okres i uniknięcie wielu problemów prawnych oraz finansowych.

Czym jest zarząd sukcesyjny?

Zarząd sukcesyjny to instytucja prawna, która umożliwia tymczasowe zarządzanie przedsiębiorstwem prowadzonym w formie jednoosobowej działalności gospodarczej lub spółki cywilnej, po śmierci właściciela. Jego głównym celem jest zachowanie płynności działalności i zabezpieczenie interesów spadkobierców, pracowników oraz kontrahentów.

Po śmierci przedsiębiorcy jego firma staje się “przedsiębiorstwem w spadku”. Może nią zarządzać powołany zarządca sukcesyjny, który odpowiada za kontynuowanie działalności, podejmowanie decyzji i reprezentowanie firmy przed urzędami oraz kontrahentami.

Jak ustanowić zarząd sukcesyjny?

Proces ustanowienia zarządu sukcesyjnego obejmuje wskazanie zarządcy w CEIDG (może nim być członek rodziny, pracownik lub inna zaufana osoba) oraz uzyskanie pisemnej zgody osoby powołanej do tej roli. Spadkobiercy i współpracownicy powinni zostać poinformowani o powołaniu zarządcy sukcesyjnego. Proces może wydawać się skomplikowany, dlatego warto skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej.

Co się dzieje, jeśli nie ustanowisz zarządu sukcesyjnego?

Brak zarządu sukcesyjnego może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak:

• utrata wpisu do CEIDG w ciągu 2 miesięcy od śmierci przedsiębiorcy, a tym samym formalne zakończenie działalności,
• unieważnienie koncesji, licencji i zezwoleń po 6 miesiącach, chyba że chcemy zerwać te umowy wcześniej,
• automatyczne rozwiązanie umów z kontrahentami,
• możliwe problemy ze zobowiązaniami finansowymi, takimi jak leasingi, kredyty czy dotacje.

Jakie są korzyści z ustanowienia zarządu sukcesyjnego?

Powołanie zarządcy sukcesyjnego zapewnia:

• zachowanie płynności działalności firmy,
• możliwość kontynuacji umów handlowych,
• ochronę miejsc pracy,
• ułatwienie procesu przejęcia firmy przez spadkobierców,
• uniknięcie nagłych problemów finansowych

Zarządca sukcesyjny może podejmować strategiczne decyzje, zarządzać sprawami podatkowymi i zabezpieczać interesy spadkobierców.

Jakie decyzje może podejmować zarządca sukcesyjny?

Zarządca sukcesyjny działa w ramach tzw. zwykłego zarządu, co oznacza, że może podejmować podstawowe decyzje dotyczące prowadzenia działalności, np. podpisywać umowy czy regulować zobowiązania finansowe. Jednak wszystkie działania przekraczające zwykły zarząd- takie jak sprzedaż majątku firmy, jej likwidacja czy przekształcenie- wymagają jednomyślnej zgody wszystkich spadkobierców przedsiębiorstwa.

Jeżeli wśród spadkobierców znajduje się osoba małoletnia, to każda istotna decyzja wymaga zgody sądu rodzinnego, który podejmuje decyzje w oparciu o interes dziecka, a nie firmy czy rodziny. To może prowadzić do poważnych komplikacji w zarządzaniu przedsiębiorstwem.

Spadek po przedsiębiorcy- jakie decyzje trzeba podjąć?

Śmierć właściciela firmy wiąże się z koniecznością podjęcia decyzji dotyczących przejęcia lub odrzucenia spadku. Kluczowe pytania to:

• Czy firma była jednoosobową działalnością gospodarczą czy częścią wspólnego majątku małżeńskiego?
• Czy spadek obejmuje długi, które mogą przewyższać wartość majątku?
• Czy w rodzinie jest sukcesor gotowy przejąć firmę?

W sytuacji, gdy długi przewyższają majątek firmy, spadkobiercy mogą rozważyć odrzucenie spadku. Warto jednak pamiętać, że takie decyzje mają wpływ na współwłaścicieli nieruchomości czy innych aktywów związanych z działalnością gospodarczą.

Jak zabezpieczyć firmę na przyszłość?

Planując sukcesję firmy, warto wziąć pod uwagę trzy kluczowe elementy:

1. Testament, który jasno określi, kto przejmie firmę i na jakich zasadach. W testamencie można również zawrzeć zapis windykacyjny, który pozwala na szybkie przekazanie przedsiębiorstwa wybranej osobie bez potrzeby przeprowadzania długotrwałego postępowania spadkowego.
2. Zarząd sukcesyjny, który zapewni ciągłość działalności do czasu uregulowania spraw spadkowych. 
3. Ubezpieczenie na życie, które pokryje koszty likwidacji firmy lub umożliwiające jej dalsze funkcjonowanie. Polisa na życie może być przypisana do spadkobiercy firmy, ale ważne jest, aby uposażenie było warunkowe. Oznacza to, że środki z ubezpieczenia trafią do konkretnej osoby tylko wtedy, gdy przyjmie ona zapis windykacyjny.

Dodatkowo warto zastanowić się, kto w firmie może przejąć kluczowe obowiązki. Często rolę zarządcy sukcesyjnego obejmuje członek rodziny, ale w niektórych przypadkach lepszym rozwiązaniem będzie wybranie menedżera lub innego zaufanego pracownika jako zarządcę sukcesyjnego.

Jakie są opcje po śmierci właściciela?

W sytuacji nagłej utraty osoby zarządzającej firmą istnieje kilka scenariuszy:

1. Kontynuacja działalności przez zarządcę sukcesyjnego– jeśli został on wyznaczony wcześniej, może prowadzić firmę przez okres do 2 lat (w wyjątkowych sytuacjach do 5 lat)
2. Przekazanie firmy spadkobiercom– jeśli sukcesorzy zdecydują się kontynuować działalność, mogą przejąć firmę i prowadzić ją dalej jako jednoosobowa działalność gospodarcza lub spółka.
3. Sprzedaż przedsiębiorstwa– w niektórych przypadkach może być konieczna szybka sprzedaż firmy, co wymaga odpowiednich przygotowań.
4. Likwidacja firmy- gdy nie ma możliwości kontynuowania działalności, proces likwidacji powinien być przeprowadzony w sposób jak najmniej stratny dla spadkobierców.

Kiedy najlepiej przygotować plan sukcesji?

Najlepszy moment na zaplanowanie sukcesji to teraz, gdy firma funkcjonuje bez zakłóceń. Odpowiednio wczesne działania pozwolą uniknąć kosztownych błędów i zapewnić bezpieczeństwo finansowe firmy oraz rodziny.

Plan sukcesji powinien obejmować:

• Wybór zarządcy sukcesyjnego– osoba ta powinna posiadać odpowiednie kompetencje do prowadzenia biznesu
• Określenie strategii długoterminowej- czy firma będzie kontynuowana, sprzedana czy zlikwidowana
• Przygotowanie dokumentów prawnych- testament, umowy spadkowe, ewentualna zmiana formy prawnej firmy

Podsumowanie

Zarząd sukcesyjny to kluczowe narzędzie, które chroni firmę przed skutkami nagłej utraty właściciela. Zapewnia on kontynuację działalności, ochronę interesów pracowników oraz umożliwia spadkobiercom podjęcie świadomej decyzji o przyszłości firmy.

Zapraszamy do zapoznania się z kolejnymi artykułami i materiałami stworzonymi w ramach Kampanii Edukacyjnej „Bezpieczna Przyszłość- testament, dziedziczenie, sukcesja”.