#23 Odpowiedzialność członków zarządu za długi spółki – jak nie zapłacić cudzych długów?
Czy wiesz, że jako członek zarządu możesz odpowiadać swoim majątkiem prywatnym za długi spółki? Wielu przedsiębiorców nie zdaje sobie sprawy z tego, że prowadzenie spółki z o.o. nie oznacza całkowitego uwolnienia od odpowiedzialności finansowej. Podczas gdy wspólnicy rzeczywiście odpowiadają jedynie do wysokości wniesionego kapitału, członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność osobistą. Jak uniknąć takiej sytuacji? Jak uchronić się przed roszczeniami wierzycieli skierowanymi bezpośrednio do naszego majątku prywatnego?
Wolisz słuchać?
Jesteśmy też dostępni na Spotify i Apple Podcast.
Odpowiedzialność członków zarządu zgodnie z Kodeksem spółek handlowych
Odpowiedzialność członków zarządu została uregulowana w art. 299 Kodeksu spółek handlowych (KSH). Zgodnie tym artykułem, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Oznacza to, że wierzyciel może dochodzić roszczeń od dowolnego członka zarządu, niezależnie od jego indywidualnego wkładu w prowadzenie spółki.
Art. 299. [Bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce]
§ 1. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.
§ 2. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w § 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.
§ 3. Przepisy § 1 i § 2 nie naruszają przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność członków zarządu.
§ 4. Osoby, o których mowa w § 1, nie ponoszą odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji.
Jak uniknąć odpowiedzialności za długi spółki?
Ustawodawca przewidział jednak możliwość zwolnienia się z odpowiedzialności. Istnieją trzy kluczowe przesłanki wskazane w art. 299 KSH, które mogą uchronić członka zarządu przed koniecznością pokrywania długów spółki:
- Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie– członek zarządu może uniknąć odpowiedzialności, jeśli w terminie 30 dni od wystąpienia niewypłacalności złoży wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Warto zatem na bieżąco monitorować cash flow firmy, przeterminowane zobowiązania oraz domniemania ustawowe dotyczące niewypłacalności. Niewypłacalność pojawia się w momencie kiedy faktycznie spółka nie jest w stanie na bieżąco regulować swoich zobowiązań. Istnieje tutaj domniemanie, że jeżeli spółka nie reguluje zobowiązań powyżej trzech miesięcy to jest niewypłacalna. Istnieje również drugie domniemanie, że jeżeli zobowiązania spółki w okresie 2 lat przekraczają aktywa i majątek spółki wówczas również możemy zastosować domniemanie, że spółka jest niewypłacalna. Domniemanie można obalić, niemniej jest to już pewne domniemanie, które przerzuca na Ciebie obowiązek jego obalenia. W takich postępowaniach sądowych dochodzi do sytuacji, w której jedna strona twierdzi, że złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie, druga strona temu zaprzecza. Żeby wykazać to, że był wniosek złożony w terminie to musisz powołać biegłego, a wówczas to biegły oceni, czy faktycznie ten wniosek był złożony w terminie. Nie pozostawiaj zatem tutaj żadnej wątpliwości w zakresie tego, czy spółka była wypłacalna czy nie.
- Brak winy w niezłożeniu wniosku o upadłość– jeśli członek zarządu nie mógł fizycznie lub prawnie złożyć wniosku (np. był hospitalizowany lub pozbawiony wolności), może się na to powołać w procesie sądowym i uniknąć odpowiedzialności.
- Brak szkody po stronie wierzyciela- jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości albo inny wniosek restrukturyzacyjny został złożony w terminie, ale to i tak nie wpłynęłoby w żaden sposób na poziom zaspokojenia wierzyciela. W takiej sytuacji Twoja staranność czy brak staranności w złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie nie ma większego znaczenia.
Odpowiedzialność podatkowa członków zarządu
Odpowiedzialność członka zarządu jest uregulowana nie tylko w art. 299, członek zarządu odpowiada również za zobowiązania chociażby podatkowe, co zostało uregulowane w art. 116 Ordynacji podatkowej.
Art. 116. [Odpowiedzialność podatkowa członków zarządu spółek kapitałowych]
§ 1. Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1428) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
W artykule tym zostały wskazane dwie przesłanki na podstawie których możesz jako członek zarządu zwolnić się z odpowiedzialności. Jedna z nich to złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, a druga przesłanka mówi o tym, że niezłożenie tego wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez Twojej winy. Nie występuje tutaj trzecia przesłanka wskazująca, że niezależnie od tego, czy dochowałeś swojego obowiązku do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości czy nie, organ i tak nie otrzymałby zaspokojenia. Mamy zatem podobne dwie przesłanki, dzięki którym możesz się uwolnić od odpowiedzialności za niepłacone podatki.
Należy pamiętać, aby w przypadku pewnych zatorów płatniczych mimo wszystko w pierwszej kolejności płacić podatki oraz ZUS, dlatego że to są organy, które najszybciej mogą wystawić tytuły wykonawcze i skierować sprawę przeciwko członkowi zarządu. Są to również zobowiązania, które często mają najwyższe odsetki i ta odpowiedzialność najczęściej dotyka właśnie członków zarządu. W związku z tym jeżeli zarządzasz firmą, widzisz, że masz problemy finansowe, to nie czekaj, płać w pierwszej kolejności ZUS oraz podatki i złóż wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie.
Case study
W sytuacji, w której firma bazowała na kredycie od banku, a płynność finansowa firmy była niezachwiana, bank doszedł do przekonania, że wypowie warunki kredytu. Powód nie jest tutaj dla naszego przykładu istotny. Wypowiedzenie kredytu skutkowało tym, że firma straciła płynność finansową i nie była w stanie realizować swoich zobowiązań w terminie. Spór z bankiem o to, czy miał podstawę do tego, aby wypowiedzieć ten kredyt będzie trwał latami. Problem finansowy w spółce powstał już dzisiaj i to w tym momencie przedsiębiorca, który zmierzył się z tą sytuacją wystąpił niezwłocznie z wnioskiem o restrukturyzację. Postępowanie restrukturyzacyjne zostało przeprowadzone, niestety nie zakończyło się pomyślnie i spółka w dalszym ciągu była w sytuacji, w której nie mogła płacić na bieżąco swoich zobowiązań. W związku z tym został złożony w terminie wniosek o ogłoszenie upadłości. Dzięki temu członek zarządu uchronił swój majątek prywatny od odpowiedzialności. Zareagował szybko i to było kluczowe w tej sprawie.
Praktyczne wskazówki dla członków zarządu
Aby uniknąć osobistej odpowiedzialności finansowej, członek zarządu powinien:
- regularnie monitorować sytuację finansową spółki,
- pilnować terminów regulowania zobowiązań,
- w razie problemów z płynnością finansową podjąć negocjacje z wierzycielami
- priorytetowo traktować zobowiązania podatkowe i składki ZUS,
- w razie konieczności, terminowo złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub restrukturyzację.
Podsumowanie
Bycie członkiem zarządu spółki z o.o. wiąże się z realnym ryzykiem finansowym, jeśli spółka popadnie w długi. Kluczowe jest świadome zarządzanie finansami firmy oraz odpowiednio szybkie działania w przypadku problemów z płynnością finansową. Jeżeli nie wiesz jak zadbać o swoją sytuację, jak zabezpieczyć swój majątek prywatny przed takimi wydarzeniami skontaktuj się z nami.
O autorce
Magdalena Biedrzycka
adwokat biznesu, założycielka Biznesteki
Misją Magdy jest zwiększanie świadomości prawnej przedsiębiorców.
Od lat wspiera swoją wiedzą, doświadczeniem i pomysłowością przedsiębiorców w zakresie umów, spółek (w szczególności sp. z o.o.), prowadzi procesy sądowe, doradza menadżerom, członkom zarządu i właścicielom firm.
Dla spółki z o.o.
Podoba Ci się ten artykuł? Podziel się nim!